Van klachten naar begrip: zó maak je vrouwelijke hormonen bespreekbaar in de zorg

Helaas maar waar: hormonen beïnvloeden vrouwen gedurende hun hele leven. Vanaf de eerste menstruatie in de puberteit tot aan de overgang en menopauze. De lichamelijke en mentale gevolgen kunnen groot zijn. Meer kennis, herkenning en openheid zorgen ervoor dat vrouwen zich gezien en gehoord voelen - thuis, bij de huisarts én op de werkvloer. 

In september en oktober organiseert Over Morgen weer hormonenwebinars en een sessie om het gesprek over hormonen te voeren (ook voor mannen!). En tijdens het Zorg voor Morgen Festival hebben we een speciaal hormonenplein met info en activiteiten.

Hormonenwebinars

Voor Over Morgen bundelden dr. Pauline Ottervanger en dr. Wilma Smit in een webinar daarom alles wat vrouwelijke zorgmedewerkers over hormonen moeten weten. En natuurlijk zijn mannelijke collega's ook welkom. Want hormonen op de werkvloer gaan ons allemaal aan. Last van opvliegers, concentratieproblemen of stemmingswisselingen? Zo maak je het bespreekbaar met collega's en je leidinggevende en werken jullie samen aan duurzame inzetbaarheid.

In Nederland werken ongeveer 3,8 miljoen vrouwen, van wie 1,8 miljoen 45-plussers zijn. Ongeveer 80 procent van de vrouwen ervaart overgangsklachten

Wanneer de eerste menstruatie begint, start ook de vruchtbare levensfase. Dat betekent: hormonale schommelingen tijdens de vier fases van de menstruatiecyclus (menstruatie, folliculaire fase, ovulatie en luteale fase). De vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron stijgen in de ene fase en dalen in de andere, met alle gevolgen van dien. Zo geeft oestrogeen energie, terwijl progesteron juist rustgevend werkt. Dat verklaart waarom we vlak voor en tijdens de menstruatie vaak meer naar binnen keren en in de aanloop naar en tijdens de ovulatie juist bruisen van de energie. Best wel cool, vind je niet?

Een zorgeloze menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen, maar vaker heeft onze cyclus andere (ingewikkelde én pijnlijke) plannen met ons. De hormonale aandoeningen PCOS, PMS en endometriose komen gemiddeld het vaakst voor onder vrouwen. De eerste ontstaat door een verstoorde hormoonhuishouding in de eierstokken en brengt verschillende klachten met zich mee, zoals onregelmatige of uitblijvende menstruaties, overgewicht, overbeharing en verminderde vruchtbaarheid. PMS komt voor in de tweede helft van de menstruatiecyclus. Klachten kunnen zijn: pijnlijke borsten, een opgeblazen gevoel en stemmingswisselingen. Bij endometriose bevindt baarmoederslijmvlies zich buiten de baarmoeder. Dit kan zorgen voor extreem pijnlijke menstruaties en chronische buikpijn.

Ottervanger en Smit adviseren: maak een persoonlijk plan, bespreek je klachten met collega’s en je leidinggevende en schakel eventueel de bedrijfsarts in

Van de overgang naar menopauze

Door de afnemende hormoonproductie en steeds grotere schommelingen (altijd fijn) belanden de meeste vrouwen rond hun vijftigste levensjaar in de overgang, beter bekend als de perimenopauze. Goed om te weten: in sommige gevallen vóór het veertigste levensjaar. Wie hierin zit, is waarschijnlijk wel bekend met klachten zoals opvliegers, slaapproblemen, gewichtstoename en hartkloppingen. De geliefde hormonen oestrogeen en progesteron veroorzaken niet alleen lichamelijke klachten: ook somberheid, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen en depressieve klachten kunnen om de hoek komen kijken.

De menopauze is de laatste menstruatie ooit en de postmenopauze is de periode waarin de oestrogeenproductie sterk afneemt. Zijn de vervelende kwaaltjes daarmee voorbij? Helaas niet. Vrouwen kunnen verschillende klachten ervaren, zoals terugkerende blaasontstekingen, urineverlies, vaginale droogheid en een verminderd libido. Door de veranderingen in de hormoonhuishouding kan ook het risico op schildklierproblemen, diabetes, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en een verhoogd cholesterol toenemen.

Zo houd je hormonen onder controle
Fijn hè, die hormonen. Heb jij last van een van bovenstaande klachten en denk je nu: hoe kom ik hier in hemelsnaam ooit vanaf? Ottervanger en Smit vallen met de deur in huis: een wondermiddel bestaat niet. Maar met een voedingsrijk dieet, regelmatig bewegen, voldoende ontspanning, een gezond gewicht en grip op stress kunnen de klachten écht minder worden. Ook hormoontherapie of een hormooncoach kan helpen. Dat laatste raden zij vooral aan wanneer de klachten het dagelijks leven beïnvloeden.

En dat komt vaker voor dan je misschien denkt: in Nederland werken ongeveer 3,8 miljoen vrouwen, van wie 1,8 miljoen 45-plussers zijn. Ongeveer 80 procent van de vrouwen ervaart overgangsklachten. Bijna 35 procent van het ziekteverzuim (door burn-out en overspannenheid) hangt samen met de overgang. Heb jij op de werkvloer last van minder concentratie, sneller emotioneel reageren, afname van energie, veranderingen in motivatie en moeite met onregelmatige diensten? Die klachten kunnen dus ontstaan door hormonen.

Weg met het taboe: voer het gesprek

Praten over de menstruatiecyclus, overgang of menopauze is niet per se iets wat we op de werkvloer ‘normaal’ vinden. Aan je leidinggevende of collega’s vertellen dat je ’s nachts wakker lag van het zweten en daarom vandaag minder energie hebt, voelt gênant en soms zelfs intimiderend. Terwijl de fysieke en mentale klachten grote gevolgen kunnen hebben.

Ottervanger en Smit adviseren: maak een persoonlijk plan op basis van 1vragen als: Waar loop ik vast? Hoe zou het beter kunnen? Wie moet ik daarvoor benaderen? Maak voor jezelf een duidelijk werk- en vrijetijdsschema en stel daarin duidelijke grenzen. Bespreek ook je klachten met collega’s en je leidinggevende en schakel eventueel de bedrijfsarts in.

Ben jij een leidinggevende? Dan kun je medewerkers helpen. Lees je in over hormonen, creëer een veilige werksfeer, pas roosters aan, maak flexibele werktijden mogelijk en bied de mogelijkheid om werk tijdelijk anders te organiseren. Dat maakt een wereld van verschil.

Wil je jouw hormonale klachten bespreken, maar weet je niet hoe? Bekijk deze praktische oefening om vervolgens met een collega of leidinggevende het gesprek aan te gaan. 

Ben jij leidinggevende en denk je: ik wil het de vrouwelijke zorgmedewerkers makkelijker maken? Bekijk de materialen, tips en praktische oefeningen voor een gesprek. Liever vandaag dan morgen.

Meer weten over de wereld van hormonen en hun mentale én fysieke invloed? De podcast ‘Bloedheet & Tranen’ is een interessante luistertip.